เลขทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะคืออะไร? แต่ละส่วนบอกอะไร

เวลาเลือกอาหารหมาหรืออาหารแมว เรามักพลิกซองไปดูโปรตีน ไขมัน เนื้อสัตว์ หรือคำว่า Complete & Balanced แต่มีอีกบรรทัดที่สำคัญและหลายคนอ่านข้าม คือ “เลขทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะที่…” ตามด้วยตัวเลข 4 ชุด เช่น 01 07 65 0001

เลขนี้ไม่ใช่เลข อย. ของอาหารคน ไม่ใช่เลขบาร์โค้ด และไม่ใช่เลขล็อตการผลิต แต่เป็นเลขที่กรมปศุสัตว์ออกให้กับอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะที่ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียน โดยตัวเลขแต่ละชุดช่วยบอกว่าอาหารนั้นผลิตหรือนำเข้า จดทะเบียนเป็นอาหารประเภทใด ขึ้นทะเบียนในปีไหน และเป็นลำดับใด

จำแบบสั้นที่สุด: ในอาหารหมาแมว ถ้าเลขชุดที่สองเป็น 07 = อาหารหลักโภชนาการครบถ้วน, 09 = ขนมหรืออาหารว่าง และ 10 = อาหารประกอบการรักษาโรค แต่ยังต้องอ่านชนิดสัตว์ ช่วงวัย วิธีให้ และข้อมูลโภชนาการบนฉลากร่วมด้วยครับ

เลขทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะคืออะไร

พระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ พ.ศ. 2558 ให้นิยาม “อาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ” ว่าเป็นอาหารสัตว์ที่อาจมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคม อาจเป็นอันตรายต่อสัตว์ หรือส่งผลต่อผู้บริโภคเนื้อสัตว์โดยรวม ซึ่งการผลิตเพื่อขายหรือนำเข้าเพื่อขายต้องขึ้นทะเบียนตามประเภทที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด

ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์กำหนดอาหารสำหรับสัตว์หลายชนิด รวมถึง สุนัขและแมว ตามประเภทและชนิดที่กำหนดให้เป็นอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ ผู้ผลิตหรือนำเข้าจึงต้องมีใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องและขอใบสำคัญการขึ้นทะเบียนก่อนนำผลิตภัณฑ์นั้นออกขายตามขั้นตอน

เอกสาร Q&A ของกองควบคุมอาหารและยาสัตว์ระบุว่า การขึ้นทะเบียนใช้หลัก 1 สูตรอาหารต่อ 1 ใบสำคัญการขึ้นทะเบียน ดังนั้นเลขทะเบียนควรเชื่อมโยงกับผลิตภัณฑ์และสูตรที่ขึ้นทะเบียนไว้ ไม่ใช่เลขกลางหนึ่งเลขที่นำไปใช้ได้กับอาหารทุกสูตรของแบรนด์

วิธีอ่านเลขทะเบียนจากตัวอย่าง 01 07 65 0001

อ่านรวมกันได้ว่า อาหารตัวอย่างนี้ ผลิตในประเทศไทย จดทะเบียนเป็น อาหารสัตว์เลี้ยงที่มีโภชนาการครบถ้วน ในปี พ.ศ. 2565 และได้รับเลขลำดับ 0001 ตามระบบทะเบียน

ตัวเลขอาจพิมพ์โดยมีช่องว่างหรือจัดรูปแบบต่างกันเล็กน้อยบนฉลาก แต่เวลาตรวจในระบบควรใช้เลขครบทั้ง 4 ชุดตามที่แสดงบนผลิตภัณฑ์

เลขชุดที่ 1: ผลิตในไทย นำเข้า หรือผลิตเพื่อส่งออก

รหัส 02 ไม่ได้บอกประเทศต้นทาง และรหัส 01 ก็ไม่ได้บอกว่าใช้วัตถุดิบไทยทั้งหมด ตัวเลขชุดนี้บอกสถานะการผลิตหรือนำเข้าของทะเบียนเท่านั้น ประเทศผู้ผลิต โรงงาน และผู้นำเข้าต้องดูจากข้อความบนฉลากหรือผลการสืบค้นทะเบียน

เลขชุดที่ 2: ส่วนสำคัญที่สุดสำหรับคนเลี้ยงหมาแมว

รหัส 07 — อาหารสัตว์เลี้ยงที่มีโภชนาการครบถ้วน

กรมปศุสัตว์อธิบายว่า Complete Pet Food คืออาหารสัตว์เลี้ยงที่ให้กินเป็นอาหารมื้อหลัก และมีคุณค่าสารอาหารครบถ้วนตรงตามความต้องการของร่างกายสัตว์เลี้ยง รหัส 07 จึงเป็นจุดแรกที่ควรมองหาเมื่อกำลังเลือก “อาหารหลัก” สำหรับน้อง

อย่างไรก็ตาม เลข 07 เพียงอย่างเดียวยังไม่บอกว่าเป็นอาหารสุนัขหรือแมว สำหรับลูกสัตว์ ตัวโต หรือสูงวัย และไม่บอกปริมาณที่ควรให้ ต้องอ่านชื่อชนิดอาหาร ข้อความวัตถุประสงค์ ช่วงวัย และตารางให้อาหารบนฉลากต่อ

รหัส 09 — อาหารขบเคี้ยวหรืออาหารว่างสำหรับสัตว์เลี้ยง

รหัส 09 หมายถึง Complementary Pet Food หรืออาหารขบเคี้ยว/อาหารว่าง ไม่ใช่อาหารมื้อหลัก และไม่ได้มีคุณค่าทางโภชนาการครบถ้วนสำหรับใช้แทนอาหารหลัก เอกสาร Q&A ของกรมปศุสัตว์ระบุให้กินไม่เกิน 10–15% ของพลังงานที่สัตว์ต้องการต่อวัน

ดังนั้นอาหารเปียกถ้วยเล็ก ขนมแมวเลีย หรือขนมสุนัขที่ดูเหมือนอาหารมื้อหนึ่ง อาจเป็นรหัส 09 ได้ หากเจอเลขนี้ อย่าใช้แทนอาหารหลักทุกมื้อ อ่านต่อเรื่องปริมาณได้ที่ ขนมแมวเลียให้ทุกวันได้ไหม และ ขนมหมาให้ทุกวันได้ไหม

รหัส 10 — อาหารประกอบการรักษาโรคสำหรับสัตว์เลี้ยง

รหัส 10 คือ Therapeutic Pet Food อาหารสำหรับสัตว์ป่วยที่ใช้ประกอบการรักษาโรคภายใต้คำแนะนำของสัตวแพทย์ เช่น สูตรที่ออกแบบสำหรับโรคไต ทางเดินปัสสาวะ ระบบทางเดินอาหาร หรือภาวะสุขภาพเฉพาะ

คำว่าอาหารประกอบการรักษาโรคไม่ได้แปลว่าเป็นยา และไม่ควรซื้อให้น้องสุขภาพดีเพื่อ “ป้องกันไว้ก่อน” เพราะการจำกัดหรือปรับสารอาหารให้เหมาะกับโรคหนึ่งอาจไม่เหมาะกับสัตว์อีกตัว หากกำลังเลือกอาหารไตตามคำแนะนำของหมอ อ่านตัวอย่างการแยกสูตรได้ที่ คู่มือ Royal Canin Renal สำหรับแมว

รหัส 08 — อาหารเสริมสำหรับสัตว์เลี้ยง

รหัส 08 เป็นประเภทอาหารเสริมสำหรับสัตว์เลี้ยง ตามรายละเอียดใน Q&A ครอบคลุมอาหารเสริมโปรตีน แร่ธาตุ วิตามิน หรือไขมันตามนิยามและเงื่อนไขที่กำหนด อาหารเสริมไม่ใช่อาหารหลัก และคำว่า “ขึ้นทะเบียนแล้ว” ไม่ได้แปลว่าน้องทุกตัวจำเป็นต้องกิน ควรดูปริมาณสารออกฤทธิ์ ความซ้ำซ้อนกับอาหารหลัก และปรึกษาสัตวแพทย์เมื่อมีโรคประจำตัว

รหัส 04 — สารผสมล่วงหน้า หรือพรีมิกซ์

รหัส 04 คือวัตถุที่ผสมแล้วชนิดสารผสมล่วงหน้า (Premix) ซึ่งเป็นส่วนผสมที่นำไปใช้ในการผลิตอาหารสัตว์ต่อ และไม่ได้มุ่งหมายให้สัตว์กินโดยตรง คนเลี้ยงทั่วไปจึงพบรหัสนี้บนอาหารสำเร็จรูปหน้าร้านน้อยกว่ารหัส 07, 08, 09 และ 10

สรุปรหัสที่พบในอาหารหมาแมว

รูปแบบอาหารไม่ได้กำหนดรหัสเสมอไป: อาหารเปียกสามารถเป็น 07 หรือ 09 ได้ อาหารเม็ดสามารถเป็น 07 หรือ 10 ได้ และผลิตภัณฑ์ที่อยู่ในซองเล็กไม่ได้แปลว่าเป็นขนมเสมอ วิธีที่แม่นกว่าคือดูเลขทะเบียนและข้อความวัตถุประสงค์บนฉลาก

เลขชุดที่ 3: ปีที่ขึ้นทะเบียน ไม่ใช่ปีผลิต

เลขสองหลักชุดที่สามคือเลขท้ายของปี พ.ศ. ที่ได้รับทะเบียน เช่น:

• 65 หมายถึงขึ้นทะเบียนใน พ.ศ. 2565 หรือ ค.ศ. 2022
• 68 หมายถึงขึ้นทะเบียนใน พ.ศ. 2568 หรือ ค.ศ. 2025
• 69 หมายถึงขึ้นทะเบียนใน พ.ศ. 2569 หรือ ค.ศ. 2026

เลขปีนี้ ไม่ใช่วันผลิต วันหมดอายุ หรืออายุของอาหารในถุง แม้ทะเบียนจะออกมาหลายปีแล้ว สินค้าที่ผลิตล็อตใหม่ก็ยังใช้เลขทะเบียนเดิมได้หากทะเบียนและรายการยังเป็นไปตามที่ได้รับอนุญาต การดูความสดและความปลอดภัยของถุงจริงต้องตรวจวันผลิต วันหมดอายุ และเลขล็อตแยกต่างหาก

เลขชุดที่ 4: ลำดับทะเบียน ไม่ใช่คะแนนคุณภาพ

เลข 4 หลักท้ายเป็นเลขลำดับของรายการทะเบียน เช่น 0001 หรือ 0446 เลขน้อยกว่าไม่ได้แปลว่าคุณภาพดีกว่า เก่ากว่าอย่างเดียวก็ไม่ได้แปลว่าด้อยกว่า และตัวเลขนี้ไม่ใช่เลขสูตรลับ เลขโรงงาน เลขล็อต หรือจำนวนครั้งที่ผ่านการตรวจ

เลขทะเบียนบอกอะไรเราได้ และบอกอะไรไม่ได้

พูดง่าย ๆ คือ เลขทะเบียนเป็นด่านตรวจตัวตนและประเภทของสินค้า ไม่ใช่คะแนนรีวิว อาหารที่มีเลขถูกต้องอาจยังไม่เหมาะกับน้องของเรา หากเลือกผิดชนิดสัตว์ ผิดช่วงวัย ให้มากเกินไป หรือมีโรคที่ต้องควบคุมสารอาหารเฉพาะ

วิธีตรวจเลขทะเบียนกับกรมปศุสัตว์

1. ถ่ายรูปด้านหลังหรือด้านข้างบรรจุภัณฑ์ให้เห็นเลขครบทุกชุด ชื่อสินค้า และชื่อสูตร
2. เข้า ระบบสืบค้นใบอนุญาตและทะเบียนอาหารสัตว์ของกรมปศุสัตว์
3. เลือกค้นหาใบสำคัญการขึ้นทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ และกรอกเลขตามฉลาก เช่น 01 07 65 0001
4. เปรียบเทียบชื่อผลิตภัณฑ์ สูตร ชื่อผู้รับใบสำคัญ ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า และรายละเอียดที่ระบบแสดงกับฉลากจริง
5. ถ้าข้อมูลไม่ตรง อย่าอาศัยเพียงความเหมือนของชื่อแบรนด์ ให้สอบถามผู้ขายหรือกองควบคุมอาหารและยาสัตว์ก่อนซื้อ

กรมปศุสัตว์ระบุว่าระบบรองรับการตรวจสอบทะเบียนที่ออกตั้งแต่ พ.ศ. 2563 เป็นต้นไป ได้อย่างสมบูรณ์ หากเป็นเลขเก่ากว่านั้นแล้วค้นไม่พบ จึงยังไม่ควรสรุปทันทีว่าเป็นของปลอม ควรตรวจการพิมพ์เลข ชื่อสินค้า และติดต่อหน่วยงานเพื่อยืนยันอีกครั้ง

ค้นเลขแล้วไม่เจอหรือข้อมูลไม่ตรง ควรทำอย่างไร

• ตรวจเลขอีกครั้ง: เลข 0 กับ 8 หรือช่องว่างระหว่างชุดอาจอ่านผิดจากตัวพิมพ์เล็ก
• ดูปีทะเบียน: ระบบออนไลน์ให้ข้อมูลทะเบียนตั้งแต่ พ.ศ. 2563 เป็นต้นไปได้สมบูรณ์กว่าเลขเก่า
• เทียบชื่อสูตร ไม่ใช่แบรนด์อย่างเดียว: แบรนด์เดียวมีหลายสูตรและแต่ละสูตรควรมีข้อมูลทะเบียนของตัวเอง
• ขอภาพฉลากจริงจากร้านออนไลน์: อย่าใช้เลขที่อยู่ในคำบรรยายร้านเพียงอย่างเดียว
• หยุดซื้อเมื่อเลขไปตรงกับสินค้าอื่น: กรมปศุสัตว์เคยรายงานกรณีพบสินค้าที่ใช้เลขทะเบียนของอาหารสัตว์อีกยี่ห้อหนึ่ง ซึ่งถูกพิจารณาเป็นอาหารสัตว์ไม่มีทะเบียน
• ติดต่อหน่วยงาน: ส่งภาพฉลาก ชื่อสินค้า เลขทะเบียน ร้านค้า และหลักฐานการซื้อให้กองควบคุมอาหารและยาสัตว์หรือสำนักงานปศุสัตว์ในพื้นที่ตรวจสอบ

นอกจากเลขทะเบียน ควรอ่านอะไรบนถุงอีก

1. ชนิดสัตว์: อาหารสุนัขและอาหารแมวมีความต้องการสารอาหารต่างกัน ไม่ควรใช้แทนกันเป็นอาหารหลัก
2. ช่วงวัยและวัตถุประสงค์: ลูกสัตว์ ตัวโต สูงวัย ตั้งท้อง ควบคุมน้ำหนัก หรืออาหารประกอบการรักษาโรค
3. ประเภทอาหาร: อาหารหลัก ขนม อาหารเสริม หรืออาหารรักษาโรค ต้องสอดคล้องกับรหัสชุดที่สอง
4. ส่วนประกอบและคุณภาพทางเคมี: ดูโปรตีน ไขมัน กาก ความชื้น และสารอาหารอื่นตามที่แสดง อย่าดูเปอร์เซ็นต์โปรตีนตัวเดียว
5. วิธีและปริมาณการให้: ปรับตามน้ำหนัก รูปร่าง กิจกรรม การทำหมัน และพลังงานต่อวันของน้อง
6. วันผลิต วันหมดอายุ และเลขล็อต: ใช้ติดตามความสดและแจ้งปัญหาเฉพาะชุดการผลิต
7. ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า: ควรมีชื่อ ที่อยู่ และช่องทางติดต่อที่ตรวจสอบได้
8. สภาพบรรจุภัณฑ์: ไม่บวม รั่ว ฉีก ซีลเสีย ขึ้นสนิม หรือมีกลิ่นผิดปกติ

ตัวอย่างอ่านเลขที่พบบ่อย

02 07 68 0123

อาหารนำเข้า จดทะเบียนเป็นอาหารสัตว์เลี้ยงโภชนาการครบถ้วนใน พ.ศ. 2568 ลำดับ 0123 สามารถพิจารณาเป็นอาหารหลักได้เมื่อฉลากระบุชนิดสัตว์ ช่วงวัย และคำแนะนำการให้ตรงกับน้อง

01 09 69 0456

อาหารผลิตในประเทศไทย จดทะเบียนเป็นอาหารขบเคี้ยวหรืออาหารว่างใน พ.ศ. 2569 ลำดับ 0456 ใช้เป็นขนมหรืออาหารเสริมมื้อ แต่ไม่ควรใช้แทนอาหารหลัก แม้หน้าซองจะมีรูปเนื้อสัตว์และดูเหมือนโภชนาการแน่นก็ตาม

02 10 67 0088

อาหารนำเข้า จดทะเบียนเป็นอาหารประกอบการรักษาโรคใน พ.ศ. 2567 ลำดับ 0088 ควรใช้ตามคำแนะนำของสัตวแพทย์และติดตามผล ไม่เลือกจากชื่อโรคบนหน้าถุงด้วยตัวเอง

คำถามที่พบบ่อย

อาหารหมาแมวต้องมีเลข อย. หรือไม่

หน่วยงานที่กำกับอาหารสัตว์ตามกฎหมายนี้คือกรมปศุสัตว์ ภายใต้พระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารสัตว์ ไม่ใช่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาที่ดูแลอาหารคน คำที่ควรมองหาบนฉลากคือ “เลขทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ” และนำเลขไปตรวจในระบบ DLD e-Feed

เลข 07 แปลว่าอาหารดีและเหมาะกับทุกตัวใช่ไหม

ไม่ใช่ครับ เลข 07 บอกว่าจดทะเบียนเป็นอาหารสัตว์เลี้ยงที่มีโภชนาการครบถ้วนสำหรับใช้เป็นอาหารหลัก แต่ยังต้องเลือกให้ตรงชนิดสัตว์ ช่วงวัย ภาวะร่างกาย และโรคประจำตัว รวมถึงดูว่าน้องกินแล้วรักษาน้ำหนักและการขับถ่ายได้ดีหรือไม่

อาหารเปียกรหัส 09 ใช้เป็นมื้อหลักได้ไหม

ไม่ควรใช้เป็นอาหารหลัก เพราะรหัส 09 จดทะเบียนเป็นอาหารขบเคี้ยวหรืออาหารว่าง โภชนาการไม่ได้ออกแบบให้ครบถ้วนสำหรับแทนมื้อหลัก หากอยากให้อาหารเปียกเป็นมื้อหลัก ให้มองหารหัส 07 และข้อความบนฉลากที่ระบุว่าเป็นอาหารโภชนาการครบถ้วนตรงช่วงวัย

ปีในเลขทะเบียนเก่า แปลว่าอาหารค้างสต็อกหรือไม่

ไม่ใช่ ปีในเลขทะเบียนคือปีที่ขึ้นทะเบียน ไม่ใช่ปีที่ผลิตสินค้าถุงนั้น ให้ตรวจวันผลิต วันหมดอายุ เลขล็อต และสภาพถุงแยกต่างหาก

เลขทะเบียนเดียวกันใช้กับหลายขนาดถุงได้ไหม

หากเป็นผลิตภัณฑ์และสูตรเดียวกันแต่ต่างขนาดบรรจุ อาจพบเลขทะเบียนเดียวกันได้ สิ่งที่ไม่ควรเหมารวมคือหลายสูตร รสชาติ หรือวัตถุประสงค์ที่ต่างกัน หากสงสัยให้ค้นเลขแล้วเทียบชื่อผลิตภัณฑ์และรายละเอียดในระบบทางการ

สินค้าแบ่งขายไม่มีถุงเดิม ควรซื้อไหม

ผู้ซื้อจะตรวจเลขทะเบียน วันหมดอายุ เลขล็อต สภาพการเก็บ และตัวตนของสินค้าได้ยากขึ้น จึงควรเลือกบรรจุภัณฑ์เดิมที่ปิดสนิทและมีฉลากครบ โดยเฉพาะอาหารรักษาโรค อาหารลูกสัตว์ และสินค้าที่ไม่คุ้นแบรนด์

สรุป: ดูชุดที่สองก่อน แล้วตรวจทั้งเลขกับฉลาก

เลขทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะมักแบ่งเป็น 4 ชุด เช่น 01 07 65 0001 โดยชุดแรกบอกว่าผลิตในประเทศ นำเข้า หรือผลิตเพื่อส่งออก ชุดที่สองบอกประเภทอาหาร ชุดที่สามคือปี พ.ศ. ที่ขึ้นทะเบียน และชุดสุดท้ายคือลำดับทะเบียน

สำหรับคนเลี้ยงหมาแมว ให้จำว่า 07 คืออาหารหลักโภชนาการครบถ้วน, 09 คือขนมหรืออาหารว่าง, 10 คืออาหารประกอบการรักษาโรค, 08 คืออาหารเสริม และ 04 คือพรีมิกซ์ จากนั้นตรวจเลขในระบบกรมปศุสัตว์และเทียบชื่อสูตร ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าให้ตรงกับฉลากจริง

เลขทะเบียนช่วยยืนยันตัวตนและประเภทที่ขึ้นทะเบียน แต่ไม่ใช่ตรารางวัลว่าอาหารยี่ห้อนั้นดีที่สุด เลือกอาหารให้ดีจึงต้องดูชนิดสัตว์ ช่วงวัย วัตถุประสงค์ คุณค่าทางโภชนาการ ปริมาณที่ให้ วันหมดอายุ และสุขภาพของน้องร่วมกันครับ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

• กองควบคุมอาหารและยาสัตว์ กรมปศุสัตว์: Q&A การขึ้นทะเบียนอาหารสัตว์เลี้ยง อัปเดต 26 มีนาคม 2569
• สำนักกฎหมาย กรมปศุสัตว์: ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง กำหนดอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ พ.ศ. 2558
• กรมปศุสัตว์: ระบบสืบค้นใบอนุญาต ใบสำคัญการขึ้นทะเบียน ใบรับรอง และใบรับแจ้ง
• กองควบคุมอาหารและยาสัตว์ กรมปศุสัตว์: การบริการศูนย์ส่งเสริมอาหารสัตว์เลี้ยง
• กองควบคุมอาหารและยาสัตว์ กรมปศุสัตว์: เอกสารและแบบฟอร์มการขึ้นทะเบียนอาหารสัตว์ควบคุมเฉพาะ
• กองสารวัตรและกักกัน กรมปศุสัตว์: กรณีตรวจพบอาหารสัตว์ใช้เลขทะเบียนของผลิตภัณฑ์อื่น